Bart Voorzanger: over vertalen

Voorbeelden van vertaald werk

Zo’n jaar of twintig al verdien ik brood met het vertalen van informatieve boeken uit het Engels – langer zelfs al als ik het boekje meereken dat ik als student in geldnood vertaalde, maar dat vergeet ik liever: ’t is een goed voorbeeld van de beunhazerij waar zeker de non-fictievertaalwereld z’n gemengde reputatie aan verdiende.

Beter vertalen leerde ik door m’n werk als wijsgerig bioloog (mijn promotor leerde mij lezen en schrijven, in zowel Engels als Nederlands), door een cursus bij het Instituut voor Tolken en Vertalen, en door de in de loop der jaren opgedane ervaring.

Wie vertaalt, verhuist gedachten naar een andere taal en cultuur. Daarbij gaat iets verloren. Uiteindelijk is ‘hetzelfde boek maar dan in het Nederlands’ net zoiets als ‘hetzelfde appelgebakje, maar dan van chocola’. Vertalen is kiezen wat je behouden wilt. Ik vertaal vooral actuele, populair-wetenschappelijke literatuur en ga ervan uit dat mijn lezers een vertaling kopen omdat ze geïnteresseerd zijn in het onderwerp. Mijn doel is daarom een tekst die begrijpelijk is voor het beoogde publiek en die prettig leest.

Als ik iets niet snap, ga ik op onderzoek uit. Soms blijkt daarbij dat er in de brontekst iets niet klopt. Als de auteur het goed vindt, pas ik dat aan. In die zin zijn mijn vertalingen vaak ‘beter dan het origineel’. De door mij vertaalde auteurs stelden dat zonder uitzondering op prijs.

Vertalen heeft heel aardige kanten – ik ben baas over m’n eigen tijd, ben eigenlijk altijd met boeiende zaken bezig, en doe iets wat ik kan en leuk vind. Maar ’t heeft ook zo z’n beperkingen. Rijk zal ik er niet van worden. Ik vraag voor mijn werk het gangbare honorarium voor boekvertalingen, maar alleen literaire vertalers kunnen hun zo verdiende inkomen aanvullen met subsidies ter bevordering van de cultuur. De mensen die over cultuur gaan, rekenen de wetenschap daar niet toe. Misschien moesten we dat maar zo laten. Een samenleving die zich nergens voor hoeft te schamen, gaat aan hoogmoed ten onder.

Proefvertalingen maak ik niet. Maar als u zich wilt vergewissen van wat ik kan, opent u met een klik op de titel naast het plaatje hierboven een bundeltje met korte stukken uit door mij vertaalde boeken. U vindt daar ook een kort cv en adresgegevens. (Als uw browser geen .pdf-jes aankan, zal hij het bestand waarschijnlijk downloaden.)